Covid-19: Γιατί ανθούν οι θεωρίες συνωμοσίας;

Οι άνθρωποι του 21ου αιώνα, της ύστερης νεωτερικότητας,  ερχόμαστε  αντιμέτωποι με μία πρωτοφανή πανδημία, αυτή του κορωνοιού COVID-19. Ακόμα και αν στο παρελθόν ήρθαμε αντιμέτωποι με επιδημίες ιών (βλέπε «νόσος τρελών αγελάδων», «γρίπη τω πουλερικών», «γρίπη των χοίρων», τους ιούς SARS και MERS), η έξαρση του ενλόγω ιού είναι πρωτοφανής. Παρά τις προσπάθειες γιατρών και ερευνητών της παγκόσμιας ιατρικής κοινότητας και την συγκρατημένη αισιοδοξία που εκφράζεται για ύφεση του μέσα στους επόμενους μήνες από άλλες πηγές, η ανθρωπότητα φαίνεται να κινείται σε αχαρτογράφητα νερά.

Αρκετές συνήθειες που είχαν διαμορφώσει την καθημερινότητα των πολιτών του «Δυτικού κόσμου», όπως οι συχνές μετακινήσεις και τα ταξίδια είτε για λόγους εργασίας και αναψυχής,μεταβάλλονται ή «παγώνουν». Φαίνεται πως μέχρι να βρεθεί αποτελεσματική θεραπεία για τον ιό, οι συνήθειες αυτές θα τροποποιηθούν, ώστε να προσαρμοστούμε σε νέα δεδομένα. Οι νέες τεχνολογίες, οι οποίες κατά την τελευταία δεκαετία είχαν εισχωρήσει σε αρκετές πτυχές της ζωής μας , πιθανόν ενισχύσουν την παρουσία τους σε ακόμη περισσότερες (τηλεργασία, τηλεδιασκέψεις, ηλεκτρονικές αγορές).

Βρισκόμαστε εν μέσω μιας πρωτοφανούς κατάστασης και το άγχος μας, ο φόβος για το άγνωστο αλλά και σε τελική ανάλυση το πώς θα κινηθεί η ζωή μας, η οποία μοιάζει να μπαίνει σε αναμονή μας γεννούν αναρίθμητα ερωτήματα. Τα ερωτήματα μας γύρω από το πώς αυτή η πρωτοεμφανιζόμενη ατελής μορφή ζωής μπορεί να επηρεάσει τις ατομικές και συλλογικές συνήθειες χρόνων πληθαίνουν. Η οικονομική και πολιτική ατζέντα χωρών και κυβερνήσεων αλλάζει μέρα με τη μέρα, προσαρμοζόμενη στις εξελίξεις που ανακύπτουν. Οι συνέπειες, ωστόσο, της νέας αυτής πραγματικότητας μοιάζουν να είναι δύσκολα υπολογίσιμες.

κατάλογος πηγή εικόνας: newsbeast.gr

Αυτή η αγχωτική πρωτόγνωρη πραγματικότητα που μέχρι πρότινος θα φάνταζε δυστοπικό σενάριο bmovie (βλέπε contagious) ή αντιγραφή κάποιου επεισοδίου από τον δεύτερο κύκλο του Downton Abbey που ξέσπασε επιδημία ισπανικής γρίπης και αρρώστησε το μισό cast ή κάποια μεταφορά σε διασκευή του «Περί τυφλότητας» του Ζοζέ Σαραμαγκού. Όμως, είναι πραγματικότητα. Είναι, δικαιολογημένο να προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε αυτή την πολύπλοκα διαμορφούμενη κατάσταση. Πολλά γεγονότα, που συνδέονται με έναν τρόπο ασύλληπτο από τον ανθρώπινο νου και έχει να κάνει με την διασύνδεση πολλών μικρών παραγόντων δύσκολα προβλέψιμων και ελέγξιμών.

Σε μία απέλπιδα προσπάθεια του ανθρώπινου νου να οργανώσει την χαοτική πραγματικότητα, οι θεωρίες συνωμοσίας προσφέρουν στον ανθρώπινο εγκέφαλο, ο οποίος βρίσκεται σε σύγχυση προσπαθώντας να βρει την σύνδεση στους αμέτρητα μικρούς και δυσδιάκριτα συνδεόμενους παράγοντες, ασφάλεια. Την ασφάλεια αυτή μιας εύκολης αιτιότητας, στηριζόμενη σε γνωστά και συχνά στερεοτυπικά μοτίβα ο ανθρώπινος εγκέφαλος χρησιμοποιεί κάνοντας «γνωστική οικονομία». Η ανθρώπινη ανάγκη την ανεύρεση μια ευκόλως εξηγούμενης αιτιότητας οδηγεί συχνά τους ανθρώπους στην κατασκευή και τον ασπασμό θεωριών συνωμοσίας, ώστε να εξαχθεί κάποιο νόημα σε καταστάσεις που ο ατομικός αλλά και ο συλλογικός έλεγχος είναι μικρός, μηδαμινός ή δύσκολος, κατά τον καθηγητή Ψυχολογίας του Kumareswaran. Μοιάζει με μία απεγνωσμένη προσπάθεια αποκατάστασης της αίσθησης ελέγχου πάνω στα πράγματα.

images Πηγή : wordpress photogallery

Φυσικά, η ικανότητα συσχέτισης φαινομενικά άσχετων παραγόντων, έχει πολλάκις ωφελήσει την ανθρωπότητα, οδηγώντας σε επιστημονικές ανακαλύψεις ή εξιχνιάσεις σκανδάλων. Οπότε, η κατάσταση και ο τρόπος (με άλλα λόγια το πλαίσιο) χρησιμοποίησης του μηχανισμού συσχέτισης μοτίβων είναι που τον καθιστούν εν δυνάμει προβληματικό ή εν δυνάμει δημιουργικό και ωφέλιμο.

Ωστόσο, η διάδοση των θεωριών συνωμοσίας σε μία κατάσταση έκτακτης ανάγκης, όπως αυτή που βιώνει η ανθρωπότητα αυτή τη στιγμή με το χτύπημα του COVID-19,μπορούν να καταστούν επικίνδυνες, γιατί ακριβώς μεταφέρουν το «συλλογικό» κέντρο προσοχής, από την ενημέρωση για τα μέτρα πρόληψης και προφύλαξης και αντιμετώπισης του ιού –μειώνοντας κατ’αυτόν τον τρόπο την σημασία τους- με ένα ομιχλώδες γαϊτανάκι ανεύρεσης του «ποιητικού (υπ)αιτίου».  Τότε η κρισιμότητα του ζητήματος μπορεί να υποτιμηθεί εννοιολογούμενη ως «σχέδιο εκφοβισμού», «υποχθόνιο σχέδιο κάποιας οικονομικής σέχτας για εξυγίανση του οικονομικού συστήματος». Οι αναπόφευκτες συνέπειες που σε λίγες εβδομάδες (αν  και ήδη σκιαγραφούνται) θα κάνουν την παρουσία τους θα εννοιολογηθούν σε αυτό το στενό σύστημα σκέψης, ως λογικοφανή αφενώς, μη λογικά αφετέρου τεκμήρια απόδειξης και υποστήριξης στις ατεκμηρίωτες αυτές θεωρίες που κατακλύζουν το διαδίκτυο.

θεωρια συνομωσίας πηγή:googlephotogallery

Τα ΝΕΑ σε δημοσίευμα τους την προηγούμενη Τρίτη (11/3) παρουσίασαν δημοφιλείς θεωρίες συνωμοσίας που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Στον «μπαχτσέ», λοιπόν, που  φυτρώνουν και καλλιεργούνται ,όλες αυτές οι θεωρίες «έχει από όλα τα καλά»: θεωρίες συνωμοσίας για κατασκευασμένο ιό από την κινεζική κυβέρνηση ή αμερικανική στρατιωτική βάση ως βιολογικό όπλο, εθνικιστικές θεωρίες για «ανθεκτικό DNA» ή σε άλλες  που κάνουν λόγο για κόλπο φαρμακοβιομηχανιών, ώστε να ανεβάσουν τα κέρδη τους. Ακόμα και θεωρίες συνωμοσίας  για κατασκευασμένο εξωγήινο ιό που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο ( αλήθεια μοιάζει με μία μαύρη τρύπα μοιάζει η ανθρώπινη ηλιθιότητα).

Όμως, ούτε το ξέσπασμα αυτών των θεωριών προκαλεί έκπληξη. Ιστορικά, ανατρέχοντας σε ξεσπάσματα πανδημιών σε προηγούμενους αιώνες, παρατηρείται ταυτόχρονη έξαρση θεωριών συνωμοσίας.  Συνήθως στις στα σενάρια που επικρατούν, αναπόσπαστο συστατικό τους αποτελεί μία μικρή παράνομη ή έστω ημι-παράνομη ομάδα ανθρώπων σχεδιάζει να ελέγξει καταστάσεις στο παγκόσμιο σκηνικό. Στην περίπτωση του ξεσπάσματος επιδημίας πανούκλας τον 14ο αιώνα, ως υπαίτιοι στις θεωρίες συνωμοσίας εμφανίζονταν οι Εβραίοι. Στην επιδημία «ισπανικής γρίπης»  δημοφιλής ήταν η θεωρία συνωμοσίας  που ήθελε την γρίπη να είναι βιολογικό όπλο που κατασκεύασαν οι ηττημένοι του Α.Π.Π Γερμανοί.

Κατά μία έννοια οι θεωρίες συνωμοσίας, προσφέρονται ως μηχανισμοί εφησυχασμού τόσο από το άγχος όσο και της ατομικής συνείδησης,καθώς προσωποποιούν και μεταφέρουν το επίκεντρο της ευθύνης σε έναν παντοδύναμο-μακρινό άλλο, αφαιρώντας από το άτομο την ατομική ευθύνη και την δράση που μπορεί να αναλάβει. Και σε αυτή την περίπτωση, η ατομική ευθύνη και η τήρηση των μέτρων για την προστασία του συνόλου, αποτελούν το κλειδί για την αποτροπή διάδοσης του ιού.

Ο «υπεράνθρωπος» πολίτης των κοινωνιών του ύστερου καπιταλισμού, με όλα τα προτερήματα που επέφερε στις κοινωνίες του η επιστήμη και η τεχνολογία, πιθανόν βρεθεί σε ακόμη δυσκολότερη θέση, από τους ανθρώπους των προηγούμενων αιώνων που ήρθαν αντιμέτωποι με πανδημίες και επιδημίες, να δεχτεί την τρωτότητα του σώματος του (σε ατομικό επίπεδο) και την απορρύθμιση των κοινωνιών του (σε συλλογικό) από μία ατελή μορφή ζωής, όπως είναι ένας κορονοιός. Ο συλλογικός ναρκισσισμός και το συλλογικό αίσθημα μεγαλείου δέχονται ένα σημαντικό πλήγμα, υπενθυμίζοντας την θνητότητα και ευαλωτότητα μας ως είδους. Αυτή η βαθιά συνειδητοποίηση, δυστυχώς, κρίνεται πολύ πιο χρήσιμη και κρίσιμη, από τις «light θεωρίες» συνωμοσίας και την πρόσκαιρη ασφάλεια που οι δεύτερες προσφέρουν.  Η συνειδητοποίηση της θνητότητας του είδους που στην καθημερινότητα μας επιμελώς απωθούμε, είναι ακριβώς αυτή που τώρα μέσω της πανδημίας μας «χτυπάει το καμπανάκι» για να αναλάβουμε τις ευθύνες μας ατομικά και σαν κοινωνίες αξιοποιώντας τη γνώση και τα μέσα των κοινωνιών μας και να δρώντας με τρόπο υπεύθυνο,ώστε να  προστατεύσουμε τον εαυτό μας, τον περίγυρό μας και το κοινωνικό σύνολο γενικότερα.

Η τέχνη, ευτυχώς, και πιο συγκεκριμένα η μουσική, αποδεικνύεται ένα καταφύγιο, πολύ ασφαλέστερο από εκείνο που προσφέρει ο μηδενισμός των θεωριών συνωμοσίας, ενώ ταυτόχρονα  αποδεικνύεται και ένα μέσο διασύνδεσης στην κλιμακούμενα τιθέμενη σε καραντίνα κοινωνικότητα μας. Αυτή την εικόνα επιλέγω να κρατήσω για κλείσιμο των Ιταλών σε διάφορες γειτονιές της χειμαζόμενης από την πανδημία χώρας τους να τραγουδούν από τα μπαλκόνια τους σαν σε υπαίθρια συναυλία ξορκίζοντας την αγωνία, το φόβο και την θλίψη τους, μέσω της μουσικής.

unnamed πηγή εικόνας: To ποντίκι.

 Υ.Σ : #Westayhome #staythefucking home

Κατσούλη Κατερίνα-Μαρίνα

Πηγές

PsychologyNow.gr :

https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.psychologynow.gr%2Farthra-psyxologias%2Fkoinonia%2Fkoinoniki-psyxologia%2F3937-i-pisti-se-theories-sinomosias-ikanopoiei-tin-anagki-na-fainontai-monadikoi.html%3Ffbclid%3DIwAR0eY_MWnlUDRKo1C74Eemilh7Iaz_Os9lFH6R6AO8akOpoK1tyiRw9fpgs&h=AT0Se0y2rsfA-wY4CJb9i_jri1p2MC0BOdgPBBnQYsN8cAyH-whFbA63KknjvyyVrpa8nRF4kCVwC4tyTulhZ3eh77knavMmw5JGhNASF72ucjeldkEbTp5Eii8FFxAqbH3en-KTbtKA7kIifDAzbw

https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fwww.psychologynow.gr%2Farthra-psyxologias%2Fkoinonia%2Fkoinoniki-psyxologia%2F3937-i-pisti-se-theories-sinomosias-ikanopoiei-tin-anagki-na-fainontai-monadikoi.html%3Ffbclid%3DIwAR0eY_MWnlUDRKo1C74Eemilh7Iaz_Os9lFH6R6AO8akOpoK1tyiRw9fpgs&h=AT0Se0y2rsfA-wY4CJb9i_jri1p2MC0BOdgPBBnQYsN8cAyH-whFbA63KknjvyyVrpa8nRF4kCVwC4tyTulhZ3eh77knavMmw5JGhNASF72ucjeldkEbTp5Eii8FFxAqbH3en-KTbtKA7kIifDAzbw

TA NEA :  https://www.tanea.gr/2020/03/11/world/o-koronoios-kai-oi-theories-synomosias/?fbclid=IwAR39-Fmlyv6FwncnRpkH60zXSVCaipH73mya_bxCuL1Ri1-5EH_RJrjF1zY

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s